مهندس مهدی متقیان

پدافند زیستی یکی از حوزه‌های مهم پدافند غیرعامل است که با هدف پیشگیری، آمادگی، مقابله و کاهش پیامدهای تهدیدات زیستی، از سلامت مردم، زیرساخت‌های حیاتی و امنیت زیستی کشور حفاظت می‌کند.

۱_ شناسایی و ارزیابی تهدیدات زیستی: شناسایی و پایش مخاطرات ناشی از عوامل بیماری‌زا، بیماری‌های واگیر، آلودگی‌های زیستی و تهدیدات عمدی یا غیرعمدی علیه انسان، دام، طیور، گیاهان و محیط‌زیست.

۲_ پایش و نظام هشدار سریع: توسعه سامانه‌های مراقبت و تشخیص زودهنگام بیماری‌ها و مخاطرات زیستی و ایجاد سازوکار تبادل سریع اطلاعات میان دستگاه‌های مسئول.

۳_ حفاظت از سلامت عمومی: ارتقای آمادگی نظام سلامت، مراکز درمانی، آزمایشگاه‌ها و شبکه بهداشت برای پیشگیری، تشخیص، کنترل و مدیریت حوادث زیستی.

۴_ حفاظت زیستی از زیرساخت‌های حیاتی: افزایش ایمنی و تاب‌آوری منابع آب آشامیدنی، زنجیره تأمین مواد غذایی، تأسیسات بهداشتی، مراکز تولید دارو و سایر زیرساخت‌های حساس در برابر آلودگی‌های زیستی.

۵_ مدیریت تهدیدات زیستی در بخش کشاورزی و دامپروری: تقویت مراقبت‌های دامپزشکی و گیاه‌پزشکی، کنترل بیماری‌های مشترک انسان و دام و پیشگیری از گسترش آفات و بیماری‌های تهدیدکننده امنیت غذایی.

۶_ آمادگی و پاسخ اضطراری: تدوین و اجرای برنامه‌های عملیاتی برای مواجهه با حوادث زیستی، تعیین مسئولیت دستگاه‌ها، پیش‌بینی تجهیزات و اقلام ضروری و برگزاری مانورهای تخصصی.

۷_ آموزش و فرهنگ‌سازی عمومی: افزایش آگاهی مردم درباره اصول بهداشت فردی و عمومی، رعایت دستورالعمل‌های بهداشتی، تشخیص منابع معتبر اطلاعات و پرهیز از انتشار شایعات در شرایط بحران زیستی.

۸_ مدیریت ایمنی و امنیت زیستی: ارتقای ضوابط ایمنی آزمایشگاه‌ها و مراکز نگهداری عوامل زیستی، کنترل دسترسی‌های مجاز، آموزش کارکنان و پیشگیری از حوادث، نشت یا سوءاستفاده احتمالی.

۹_ هماهنگی بین‌بخشی و مدیریت یکپارچه: ایجاد هماهنگی میان دستگاه‌های بهداشت و درمان، دامپزشکی، جهاد کشاورزی، محیط‌زیست، آب و فاضلاب، مدیریت بحران، پدافند غیرعامل و سایر نهادهای مرتبط.

۱۰_ افزایش تاب‌آوری و تداوم خدمات ضروری: پیش‌بینی سازوکارهای تداوم فعالیت دستگاه‌های حیاتی، تأمین ذخایر راهبردی، مدیریت پسماندهای زیستی، بازگشت ایمن به شرایط عادی و ارزیابی مستمر آمادگی در برابر تهدیدات زیستی.

جمع‌بندی: راهبرد اصلی پدافند زیستی، «پیشگیری مقدم بر درمان، تشخیص سریع، پاسخ هماهنگ و بازگشت پایدار به شرایط عادی» است. تحقق این راهبرد مستلزم رویکردی علمی، پیشگیرانه، مردم‌محور و مبتنی بر هماهنگی همه دستگاه‌های مسئول است.